Biyografi


ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԿԻՒՄՇԵԱՆ

Ամուրի մեռած Մարսէյլ, 1902 Սեպտեմբեր 26 ին 85 տարեկանին։ Ծնած կեսարիա 1817 ին, Ս․ Սարգիս Եկեղեցւոյ մօտ գտնուող հօրենական օճախին մէջ։ իր նախնական ուսումը ստացած հօրը հաստատած Ս․ Լուսավորիչ թաղի վարժարանը որ յետոյ Կիւմիւշեան Վարժարան եղաւ։

Իր երէցին Դանիէլի հետ, իբրեւ ամենէն զգայռւն միտք եւ սիրտ կիւրացնէ հօրը իտէալն ու ձգտումները, այն է ծառայել Ազգին, կռթութեան շաւիղով, որ էականն էր եւ կենսականը ճշմարիտ ազգասէրի մը համար, որպիսին էր Յովհաննէս էֆէնտի Կիւմիւշեան։

Նախապէս տուինք, թէ ինչպէս ինք եւ իր երեց եղբայրը Դանիէլ, միասնաբար ի յիշատակ իրենց ամենասիրեցեալ հօր Սառգիս Կիւմիւշեանի անուան հաստատեցին, համանուն վարժարանը, որ արդարեւ եղաւ միակ կոթողը անոր անմահութեան եւ անունին յաւերժացման։

Ամէն Կիւմիւշեան վարժարանի սան, որ «այբ»ը յեղյեղած է, որ կրօնի ու ազգի զգացումը քանդակած է իր կուրծքի տախտագի վրայ, յիշած է ու կը յիշէ իր վարժարանը, կը սիրէ Սարգիս Կիւմիւշեան անունը եւ անոր հարազատ Դանիէլ եւ Յովհաննէս Կիւմիւշեանները։ Հոս, Դանիէլ եւ Յովհաննէսը, կը տեսնենք «որդի հառազատ», բերող «զնմանութիւն արժանաւոր եւ բարերար հօր իրենց»։

 Դանիէլ եւ Յովհաննէս, Կեսարիոյ շուկան իրենց ձգտումներուն, ու ապագայ լայն ծրագիրներուն համար շատ նեղ կը գտներ։ Առաջինը կը հաստատուի Պրուսա եւ կը սպաղի օգգա մալլար ի առեւտուրով, իսկ եկրորդը Պոլիս, նախ Շապճը խան, յետոյ Չաքմաքճըլար Վալիտէ խան, եւ վերչապէս  Ղալաթիա Մէհմէտ Ալի Փաշա Խանի առաջին յարկի սանդղին դիմացի գռասենեակը եւ կը զպաղէր պորսայ ի գործերով։ Կեսարիոյ նախակրթարանի համեստ կրթութիւնը ստացող այս յառաջդիմասէր պատանին, ծարաւի ուսման եւ զարգացման, կընրէ ինգնազարգացման ապահով միջոցը։

Իր գռադարանի գիրքերը մեծ գրական մեն ազնիւ ձգդումներուն։ Պատրիարքարանը Յովհաննէս Կիւմշեանի ազգասիրական ոգին եւ իտեալը մօտէն ճանչձած շատ քիչ ժամանակի մը մէջ, կը սկսի օգտուիլ անոր զգացումներէն ու անձնուիրութենէն։

Ղալաթիոյ այդ կեդրոնին մէջ, Յովհաննէս, կը զբաղի սեղանաւորութեամբ, եւ մանաւանդ Ֆօնտօ ներու, Թուղթերու առուծախով։ Նախազգած ոգի եւ հեռատես միտքով մը օժտուած էր։ Նոյնպէս գրական աշխարհի ծանօթ դէմքն եղաւ անգրագէտն Յովհաննէս, եթէ իրեն  համար նախատինք մը չըլլար այսպէս անուանել։ Մայրենի լեզուն Թուրքերէն է եղած, թէեւ կը խօսէր ու կը գրէր, որթան ներելի էր ինքնաշխատութեամբ Մեսրոպեան այս գանձարանին տիրացողի մը։

Ազգային ժողովներու իր մասնակցութեան առաջին օրերէն կը սկսի, հայերենի, Մեսրոպեան այդ ոսկեղնիկ լեզուին ոյժ տալ։

Պոլսոյ մէջ, փափաքեցաւ ապրիլ իբրեւ Պոլսեցի։ Սակայն սրտով մնալով բարեսէր ու բարեմաշտ Կեսարացի, գաւառացի բարեպաշտ Հայը ընտրեալ։